All Posts By

Elias Chatzitheodoridis

Τι είναι η Αστροβιολογία

By | Άρθρα

H Αστροβιολογία είναι μια διεπιστημονική κατεύθυνση όπου ερευνητές από διάφορες επιστήμες συνεργάζονται για να κατανοήσουν την ζωή από την στιγμή που δημιουργήθηκε μέχρι και σήμερα, καθώς και τον τρόπο που εξελίχθηκε.

Κοιτάζει την γη μας σαν ένα σώμα του σύμπαντος με εύκολη πρόσβαση, αλλά δεν κάνει διακρίσεις στο τι μελετά. Έτσι, όλοι οι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, αλλά και πλανήτες άλλων ηλιακών συστημάτων ή οι μετεωρίτες, γίνονται αντικείμενα μελέτης.

Η Αστροβιολογία προσανατολίζεται στην βιολογία της ζωής, ωστόσο δέχεται πληροφορίες και από άλλες επιστήμες, όπως της βιοχημείας, παλαιοντολογίας, γεωλογίας και επιστήμης των πλανητών (πλανητολογία), της ορυκτολογίας, πετρολογίας και γεωχημείας, της φυσικής και χημείας, της αστρονομίας και αστροφυσικής.

Η Αστροβιολογία κοιτάζει την γη μας σαν ένα σώμα του σύμπαντος με εύκολη πρόσβαση, αλλά δεν κάνει διακρίσεις στο τι μελετά!

Πολλές φορές, οι πληροφορίες που έρχονται από άλλες επιστήμες μπορεί να είναι πολύ σημαντικές. Για παράδειγμα, η ορυκτολογία είναι ένα σπουδαίο αντικείμενο μελέτης στα πλαίσια της αστροβιολογίας γιατί τα ορυκτά μπορούν εύκολα να διατηρήσουν χημική και δομική πληροφορία από οργανισμούς που έχουν εξαφανιστεί. Άλλωστε, τα φυσικά υλικά όπως είναι τα ορυκτά αποτελούν τον χώρο που ζούμε και εμείς οι ίδιοι.

Μια σημαντική παράμετρος είναι η διεπιστημονικότητα. Ο επιστήμονας που θα ασχοληθεί με την αστροβιολογία θα πρέπει να είναι ανοικτός σε οποιαδήποτε επιστήμη και σε όλες τις νέες ιδέες. Δεν θα πρέπει να σκέπτεται με συμβατικό τρόπο. Η Αστροβιολογία, στα λίγα χρόνια που υπάρχει κάτω από αυτό το όνομα, μας έχει δώσει το έναυσμα να δούμε τον κόσμο μας με διαφορετικό μάτι.

Και είναι ακόμη η αρχή!

Μετεωρίτης Νάκλα (Nakhla, 1911, Αλεξάνδρια, Αίγυπτος)

By | Μετεωρίτες

Ο μετεωρίτης Νάκλα έπεσε το 1911 σε ένα χωριό έξω από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, και αμέσως τον συλλέξανε. Αυτό τον κατατάσει στα falls, δηλαδή στους μετεωρίτες που υπήρχαν παρατηρητές κατά την πτώση τους, και όχι στα finds, δηλαδή αυτούς που τους βρήκαμε κατά την διερέυνηση μιας περιοχής, όπως η έρημος Σαχάρα ή οι πάγοι της Ανταρκτικής. Στις δύο τελευταίες περιπτώσεις, οι μετεωρίτες μπορεί να βρίσκονται κάτω απο της διαβρωτικές συνθήκες της επιφάνειας της Γης για πάρα πολλές χιλιάδες χρόνια, άρα δεν είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα, ιδίως για αστροβιολογικές μελέτες.

Για τον Nakhla όμως, η μόλυνση από γήινα υλικά είναι η μικρότερη από όλους τους Αρειανούς μετεωρίτες.

Διαθέτουμε τρία (3) τεμάχια αυτού του μετεωρίτη (2 λεπτές τομές, 1 στιλπνή τομή, και ένα τεμάχιο). Είναι σπάνιος μετεωρίτης και για αυτό είναι σχεδόν αδύνατον να έχει πλέον κάποιος στην κατοχή του ένα τέτοιο πέτρωμα. Οι επιστήμονες μόνο μπορούν να δανείζονται υλικό από μουσεία και συχνά να πρέπει να το επιστρέψουν.

spaceTOF – Λογισμικό επεξεργασίας φασμάτων μάζας

By | Λογισμικό

Το λογισμικό spaceTOF αναπτύχθηκε στο εργαστήριό μας. Είναι ένα εξαιρετικά καινοτόμο λογισμικό, ενώ είναι επίσης ιδιαίτερα διαδραστικό και εύκολο στην χρήση. Έχει αναπτυχθεί με στόχο την εύκολη έως και αυτόματη ερμηνεία, και έχουμε αναπτύξει αντίστοιχες  μεθοδολογίες.

Laser Induced Breakdown Spectroscopy

By | Αναλυτικά όργανα

Ένα όργανο που αναπτύσσουμε στο εργαστήριο με μεταβλητή διάταξη ώστε να μπορεί να χρησιμοποιείται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το πείραμα. Έχουμε κάνει εκτεταμένη χρήση του στην μελέτη της φασματοσκοπικής χημικής σύστασης μετεωριτών, αλλά και χρήση του λέιζερ για τον καθαρισμό αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς.

A Conspicuous Clay Ovoid in Nakhla

By | Δημοσιεύσεις

Ένα εντυπωσιακό αργιλικό έγκλειστο στην Νάκλα: Ενδείξεις για υδροθερμική εξαλλοίωση στο υπέδαφος του Άρη και σημασία του στην Αστροβιολογία

Elias Chatzitheodoridis, Sarah Haigh, and Ian Lyon

Ένα εντυπωσιακό βιόμορφο έγκλειστο έχει ανακαληφθεί στον Αρειανό μετεωρίτη Νάκλα, το οποίο είναι νανοκρυσταλλική σιδηρούχος σαπονιτική άργιλος καθώς και άμορφο υλικό. Το έγκλειστο είναι πρωτογενές στον μετεωρίτη και βρίσκεται σε άμορφο υλικό στην “μεσόσταση”, που είναι ουσιαστικά το τελευταίο σχηματισμένο άμορφο ρυολιθικής σύστασης υλικό που έχει στερεοποιηθεί μεταξύ δύο κρυστάλλων κλινοπυρόξενου με πλούσια σε αλουμίνιο όρια. Το υλικό της μεσόστασης περιέχει επίσης βελονοειδείς κρυστάλλους απατίτη, ολιβίνη, σουλφίδια, τιτανιούχο μαγνητίτη, και ένα νέο ορυκτό της ομάδας του ρονίτη.

Α Conspicuous Clay Ovoid in Nakhla: Evidence for Subsurface Hydrothermal Alteration on Mars with Implications for Astrobiology

Elias Chatzitheodoridis, Sarah Haigh, and Ian Lyon

Α conspicuous biomorphic ovoid structure has been discovered in the Nakhla martian meteorite, made of nanocrystalline iron-rich saponitic clay and amorphous material. The ovoid is indigenous to Nakhla and occurs within a late-formed amorphous mesostasis region of rhyolitic composition that is interstitial to two clinopyroxene grains with Al-rich rims, and contains acicular apatite crystals, olivine, sulfides, Ti-rich magnetite, and a new mineral of the rhoenite group.

To infer the origin of the ovoid, a large set of analytical tools was employed, including scanning electron microscopy and backscattered electron imaging, wavelength-dispersive X-ray analysis, X-ray mapping, Raman spectroscopy, time-of-flight secondary ion mass spectrometry analysis, high-resolution transmission electron microscope imaging, and atomic force microscope topographic mapping.

The concentric wall of the ovoid surrounds an originally hollow volume and exhibits internal layering of contrasting nanotextures but uniform chemical composition, and likely inherited its overall shape from a preexisting vesicle in the mesostasis glass. A final fibrous layer of Fe-rich phases blankets the interior surfaces of the ovoid wall structure. There is evidence that the parent rock of Nakhla has undergone a shock event from a nearby bolide impact that melted the rims of pyroxene and the interstitial matter and initiated an igneous hydrothermal system of rapidly cooling fluids, which were progressively mixed with fluids from the melted permafrost. Sharp temperature gradients were responsible for the crystallization of Al-rich clinopyroxene rims, rhoenite, acicular apatites, and the quenching of the mesostasis glass and the vesicle. During the formation of the ovoid structure, episodic fluid infiltration events resulted in the precipitation of saponite rinds around the vesicle walls, altered pyrrhotite to marcasite, and then isolated the ovoid wall structure from the rest of the system by depositing a layer of iron oxides/hydroxides. Carbonates, halite, and sulfates were deposited last within interstitial spaces and along fractures.

Αmong three plausible competing hypotheses here, this particular abiotic scenario is considered to be the most reasonable explanation for the formation of the ovoid structure in Nakhla, and although compelling evidence for a biotic origin is lacking, it is evident that the martian subsurface contains niche environments where life could develop.

INNOVATHENS (Φεστιβάλ Π100)

By | Εκδηλώσεις

 Φεστιβάλ για παιδιά, Π100- Πλανήτης Τεχνόπολη 

 15 & 16 Σεπτεμβρίου 2018 (Οδ. Πειραιώς 100) 

Ένα πολυθεματικό διήμερο φεστιβάλ που απευθύνεται σε παιδιά από 18 μηνών έως 17 ετών και τους γονείς τους. Μικροί και μεγάλοι συμμετέχουν σε πολιτιστικά και εκπαιδευτικά εργαστήρια, αθλητικές δράσεις, παρακολουθούν καλλιτεχνικές performance και συναυλίες, παίζουν, γεύονται, δημιουργούν, αλληλεπιδρούν και αφήνουν το κοινωνικό τους αποτύπωμα. 

Χατζηθεοδωρίδης Ηλίας

By | Διάφορα, Πρόσωπα

Καθηγητής Ορυκτολογίας και Πετρολογίας

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών

Πρώτο πτυχίο στην Γεωλογία (ΕΚΠΑ), και Μάστερ και Διδακτορικό στην Ορυκτολογία-Πετρολογία και Ισοτοπική Γεωλογία (Πανεπιστήμιο Μάντσεστερ, Ηνωμένο Βασίλειο).

Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα είναι ιδιαίτερα διεπιστημονικά και περιλαμβάνουν την έρευνα μετεωριτών από τον πλανήτη Άρη (αναζήτηση δευτερογενών διεργασιών, γεωχημείας, βιοϋπογραφών) όπου έχει συνεισφέρει με σημαντικές ανακαλύψεις (ένυδρα ορυκτά σαν ενδείξεις για ύπαρξη νερού, περιβάλλοντα συμβατά με την ζωή στην νεότερη ιστορία του πλανήτη).

Επίσης ασχολείται με ανάπτυξη μεθοδολογιών για την ψηφιακή αναγνώριση μικροσκοπικών και μακροσκοπικών γεωλογικών μορφών, με την πολιτιστική κληρονομιά (χαρακτηρισμός και συντήρηση), ενώ έχει εισέλθει και σε ειδικά θέματα βιολογίας με πειράματα στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, αλλά και στην μελέτη βιοϋλικών (π.χ. δόντια).

Άλλα ερευνητικά ενδιαφέροντα είναι η επιστήμη υλικών, φωτονική επιστήμη και τεχνολογία, καινοτόμες τεχνολογίες λιθογραφίας για την κατασκευή φωτονικών συστημάτων και μικροηλεκτρομηχανικών συστημάτων, ανάπτυξη αυτοματισμών και αναλυτικών οργάνων.

Έχει εργαστεί στην Ελλάδα και στο εξωτερικό σαν ερευνητής σε ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα αλλά και σε διεθνή ιδιωτική εταιρεία υψηλής τεχνολογίας, ενώ τα τελευταία 15 χρόνια έχει ακαδημαϊκή και ερευνητική καριέρα. Έχει πάνω από 145 δημοσιεύσεις, εκ των οποίων 30 είναι σε διεθνή περιοδικά, 8 σε βιβλία, εγχειρίδια, και ειδικές εκδόσεις, και 35 σε διεθνή συνέδρια με κριτές.

Έχει διατελέσει αξιολογητής σε πολλούς Ευρωπαϊκούς, εθνικούς, και διεθνείς οργανισμούς, ενώ διετέλεσε και αντιπρόεδρος σε αξιολογήσεις προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Είναι μέλος επιτροπών σύνταξης σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά, ενώ έχει οργανώσει ή είναι συνδιοργανωτής διεθνών επιστημονικών συνεδρίων.

Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Αστροβιολογίας

By | Οργανισμοί

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Αστροβιολογίας (ΕΑΙ) σχεδιάστηκε τα τελευταία χρόνια και θα ιδρυθεί εντός του 2019. Αρχικά απαρτίζεται από ένα προσωρινό Συμβούλιο από μέλη των κύριων Ευρωπαϊκών οργανισμών που έχουν ερευνητική δράση στο διεπιστημονικό πεδίο της Αστροβιολογίας. Το Συμβούλιο αυτό έχει αναπτύξει ένα Σχέδιο Δράσεων που περιλαμβάνει και τον σχεδιασμό της δομής του ινστιτούτου. Σύντομα, θα δημιουργηθεί και μια ιστοσελίδα του Ινστιτούτου με λεπτομερή περιγραφή αυτού.

Οι Δράσεις του ΕΑΙ

Οι τρέχουσες δράσεις που έχει σχεδιάσει το συμβούλιο είναι οι εξής.

  • Να προάγει και να υποστηρίξει διεπιστημονική έρευνα στην επιστήμη της Αστροβιολογίας.
  • Να ενθαρύνει την συνεργασία εντός της Ευρώπης, αλλά και να ανοίξει την επικοινωνία με άλλες κοινότητες που ασχολούνται με την Αστροβιολογία, σε διεθνές επίπεδο.
  • Να λειτουργήσει σαν μέσο συζήτησης σε νέες ανακαλύψεις μέσω της διοργάνωσης συνεδρίων, συναντήσεων, και διαδυκτιακών σεμιναρίων και να διαδώσει τις νέες ανακαλύψεις στην επιστημονική κοινότητα αλλά και στο κοινό, αφού όμως διερευνήσει την απόλυτα επιστημονική εγκυρότητα αυτών.
  • Να δημιουργήσει έναν πυρήνα ενός δικτύου οργανισμών αλλά και ερευνητών και να προωθήσει μέσω αυτών την συνεργασία στην Έρευνα.
  • Να εκπαιδεύσει, να μεταφέρει και να διαδώσει νέα την γνώση που προκύπτει μέσα σε πλαίσια απόλυτης συνεργασίας.
  • Να συγκεντρώσει και να διαδώσει πληροφορίες που σχετίχονται με την αστροβιολογία.
  • Να ενεργοποιήσει νέες ιδέες με την μορφή ερευνητικών προγραμμάτων και να αναζητήσει οικονομική υποστήριξη (π.χ. Ευρωπαϊκά προγράμματα).
  • Να ανοίξει την συζήτηση σε θέματα νομικής και ηθικής φύσεως που αφορούν την Αστροβιολογία και την Έρευνα του Διαστήματος.
  • Να επικοινωνήσει με Ευρωπαϊκούς Διευνής οργανισμούς, όπως είναι η ESA, και
  •  European Research agencies on programmatic issues and ensure awareness of astrobiology research with decision makers by
    • acting as a strong voice for the European astrobiology community.
    • approaching and informing decision makers in governmental and non-governmental organisations at a national, regional and European level in a coordinated manner in order to promote astrobiology research in Europe as transdisciplinary research activity.
    • contributing to the development of a common European research area and research policy in the field of Astrobiology.
  • To formulate and continuously update a long-term astrobiology research strategy for the European Research Area.
  • To collaborate with astrobiology networks and institutes inside Europe and beyond.

These tasks will be integrated in the Action Plan of the EAI.

Structure

The following main bodies of the EAI will be proposed by the Board:

  • A General Assembly
    • acting as the highest decision-making body of the EAI and responsible,
    • defining the structure and the general policy of the institute,
    • electing the chair and vice-chair,
    • approving budgets and reports by other bodies of the EAI.

    Each participating organisation will send one delegate to the General Assembly.

     

  • Several Working Groups will be established with responsibility for scientific themes and fields of activities (e.g. outreach, training) of the EAI. Working Group leaders and co-leaders will be appointed by the General Assembly.
  • A Management Committee consisting of the chair, vice chair(s) and the Working Group Leaders responsible for coordinating the activities of the EAI between General Assemblies.
  • An Executive Committee formed by the chair, vice chair(s) and the administrative officer appointed by the Host Organisation (who will be administrating the EAI) which will be responsible for the day-to-day administration of the EAI.

A schematic drawing of the structure is shown on the right side.

Future Actions

Important tasks of the Interim Board for the immediate future include

  • the drawing up of a time plan for the launch of the EAI,
  • the setting up of a web-site providing information to the community,
  • the launch of a dialogue with the whole European Astrobiology community and the recruitment of institutions to the EAI.